บอระเพ็ด

บอระเพ็ด

บอระเพ็ด ชื่อพื้นเมืองอื่นๆ เครือเขาฮอ จุ่งจิง (เหนือ) เจตมูล หนาม (หนองคาย) ตัวเจมูลยาน เถาหัวด้วน (สระบุรี) หางหนู (อุบลราชธานี, สระบุรี) ไม้เถาเลื้อยพัน มีลักษณะคล้ายชิงช้าชาลีมาก ต่างกันที่เถามีขนาดใหญ่กว่า มีปุ่มปมมากกว่า มีรสขมกว่าและไม่มีปุ่ม ใกล้ฐานใบ ตำราไทยใช้เถาเป็นยาแก้ไข้ ขับเหงื่อ แก้กระหายน้ำ แก้ร้อนใน นอกจากนี้ใช้เป็นยาขมเจริญอาหารด้วย ปัจจุบันองค์การเภสัชกรรมผลิตทิงเจอร์บอระเพ็ด เพื่อใช้แทน Tincture Gentian ซึ่งเป็นส่วนผสมของยาธาตุที่ต้องนำเข้าจากต่างประเทศ การทดลองในสัตว์พบว่าน้ำสกัดเถาสามารถลดไข้ได้

สรรพคุณและวิธีใช้  แก้อาการเบื่ออาหาร ใช้เถาหรือต้นสดครั้งละ 2 คืบครึ่ง ตำคั้นเอาน้ำดื่ม หรือต้มกับน้ำโดยใช้น้ำ 3 ส่วน ต้มเคี่ยวให้เหลือ 1 ส่วน ดื่มก่อนอาหาร วันละ 2 ครั้ง เช้าและเย็น

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์  ไม้เถาเลื้อยพันต้นไม้อื่น เถากลมมีขนาดใหญ่เป็นปุ่มปม สีเทาอมดำ มีรสขม เปลือกลอกออกได้ ใบเป็นใบเดี่ยว ออกเรียงสลับรูปหัวใจ ขอบใบเรียบ แผ่นใบเรียบ สีเขียว ก้านใบยาว 8 – 10 ซม. ดอกออกตามซอกใบ ดอกแยกเพศอยู่คนละช่อ ดอกสีเขียวอมเหลือง มีขนาดเล็กมาก ผล รูปทรงค่อนข้างกลม สีเหลืองหรือสีแดง

ส่วนที่ใช้  ราก ต้น ใบ ดอก ผล ส่วนทั้ง 5 เถาสด

สรรพคุณ

ราก  แก้ไข้เหนือ ไข้สันนิบาต แก้ไข้พิษ ไข้จับสั่น  ดับพิษร้อน ถอนพิษไข้ เจริญอาหาร

ต้น  แก้ไข้ แก้ไข้พิษ แก้ไข้กาฬ แก้ไข้เหนือ บำรุงกำลัง บำรุงธาตุ แก้อาการแทรกซ้อน ขณะที่เป็นไข้ทรพิษ แก้ไข้เพื่อโลหิต แก้เลือดพิการ แก้ร้อนในกระหายน้ำ แก้สะอึก แก้พิษฝีดาษ เป็นยาขมเจริญอาหาร เป็นยาอายุวัฒนะ

ใบ  แก้ไข้ แก้ไข้พิษ แก้ไข้กาฬ แก้ไขจับสั่น ขับพยาธิ แก้ปวดฝี บำรุงธาตุ ยาลดความอ้วน ทำให้ผิวพรรณผ่องใส หน้าตาสดชื่น รักษาโรคผิวหนัง ผดผื่นคันตามร่างกาย ช่วยให้เสียงไพเราะ แก้โลหิตคั่งในสมอง เป็นยาอายุวัฒนะ

ดอก  ฆ่าพยาธิในท้อง ในฟัน ในหู

ผล  แก้เสมหะเป็นพิษ แก้ไข้พิษ แก้สะอึก และสมุฎฐานกำเริบ ส่วนทั้ง 5 บำบัดรักษาโรค ดังนี้ เป็นยาอายุวัฒนะ แก้ปวดเมื่อย แก้ไข้ปวดศีรษะ รักษาฟัน รักษาโรคริดสีดวงทวาร ช่วยให้เจริญอาหาร แก้ฝีมดลูก ฝีมุตกิด แก้ร้อนใน รักษาโรคเบาหวาน ลดความร้อน แก้ดีพิการ แก้เสมหะ เลือดลม แก้ไข้จับสั่น